Diz Kireçlenmesi (Gonartroz)
Diz osteoartriti, halk arasında “diz kireçlenmesi” veya gonartroz olarak bilinen; eklem kıkırdağının yanı sıra kemik, eklem zarı, bağlar ve çevre kasları da etkileyebilen uzun süreli bir eklem durumudur. Ağrı, sertlik ve günlük işlevlerde değişiklik görülebilir; belirtilerin düzeyi kişiden kişiye farklılık gösterir.
Diz Kireçlenmesi (Gonartroz) Nedir?
Osteoartrit yalnız “kıkırdağın aşınması” olarak değerlendirilmez; eklemin bütününü ilgilendiren bir süreçtir. Röntgende görülen değişikliklerin derecesi ile kişinin ağrı ve işlev kaybı her zaman aynı değildir. Bu nedenle değerlendirme yalnız görüntüleme sonucuna dayandırılmaz.
Belirtiler ve Yakınmalar
- Yürüme, merdiven veya oturup kalkmayla artabilen diz ağrısı
- Dinlenme sonrası kısa süreli sertlik
- Diz hareketinde azalma veya eklemden ses gelmesi
- Şişlik ya da hassasiyet
- Uzun süre ayakta kalma ve günlük işlerde zorlanma
Eklemden ses gelmesi tek başına osteoartritin şiddetini göstermez. Yakınmalar dönemsel olarak artıp azalabilir.
Olası Risk Faktörleri
Yaş, daha önce geçirilmiş diz yaralanması veya cerrahisi, ekleme uzun süre binen yüksek yükler, kas kapasitesindeki azalma, bazı eklem şekil farklılıkları, genetik etkenler ve vücut ağırlığı osteoartrit gelişimi ya da belirtileriyle ilişkili olabilir. Bir risk faktörünün bulunması, yakınmaların kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez.
Değerlendirme Süreci
Değerlendirmede ağrının özellikleri, sabah sertliğinin süresi, şişlik, hareket açıklığı, kas kuvveti, yürüme, denge ve günlük yaşam gereksinimleri incelenebilir. Bazı kişilerde tanı klinik bulgularla konulabilir; görüntüleme gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Ani veya alışılmadık belirtilerde başka nedenlerin dışlanması gerekebilir.
Fizyoterapi ve Egzersiz Yaklaşımları
Bilgilendirme ve kişiye uygun egzersiz, diz osteoartritinin yönetiminde temel yaklaşımlar arasındadır. Kas kuvvetlendirme, aerobik aktivite, eklem hareketi, denge ve günlük işlevlere yönelik çalışmalar kişinin kapasitesine göre planlanabilir.
Egzersize başlarken geçici yakınma artışı görülebilir; yükün türü, dozu ve ilerleme hızı bireysel yanıta göre düzenlenmelidir. Manuel uygulamalar düşünülüyorsa, tek başına değil egzersiz programını destekleyen bir bileşen olarak ele alınması daha uygundur.
Günlük Yaşam ve Yük Yönetimi
- Aktiviteyi tamamen bırakmak yerine yapılabilir düzeyde sürdürmek
- Yürüme ve egzersiz süresini kademeli artırmak
- Uzun süre aynı pozisyonda kalmayı aralıklı hareketle bölmek
- Gerekli görülürse kilo yönetimini sağlık profesyonelleriyle planlamak
Kilo kaybı hedefi herkes için gerekli değildir. Fazla kilo veya obezite bulunan kişilerde uygun bir kilo yönetimi planı eklem yükü ve genel sağlık açısından katkı sağlayabilir.
Ne Zaman Sağlık Profesyoneline Başvurulmalı?
Diz yakınmaları günlük yaşamı etkiliyorsa, sık tekrarlıyorsa veya kişisel düzenlemelere rağmen sürüyorsa değerlendirme alınabilir. Travma sonrası üzerine basamama, belirgin şekil bozukluğu, hızla gelişen şişlik, kilitlenme ya da ateşle birlikte kızarık ve sıcak eklem varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
İlgili Makaleler
Bilgilendirme Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, muayene veya kişiye özel sağlık önerisinin yerine geçmez. Egzersiz ve günlük yaşam planı kişinin sağlık durumu, belirtileri, kapasitesi ve hedefleri dikkate alınarak oluşturulmalıdır.
Kaynaklar
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE), NG226: Osteoarthritis in over 16s—diagnosis and management.
- Kolasinski SL ve ark. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis.