Nörolojik Rehabilitasyon
Nörolojik rehabilitasyon; beyin, omurilik veya çevresel sinir sistemiyle ilişkili bir durum sonrasında hareket, denge, iletişim, günlük yaşam ve toplumsal katılımı desteklemeye yönelik çok disiplinli bir süreçtir. Hedefler, tanıdan çok kişinin yaşadığı işlev güçlüklerine ve önceliklerine göre belirlenir.
Nörolojik Rehabilitasyon Nedir?
Nörolojik durumlar kas kuvveti, duyu, koordinasyon, denge, yürüme, yutma, konuşma, biliş ve yorgunluğu farklı biçimlerde etkileyebilir. Rehabilitasyon; mevcut becerileri geliştirmeyi, günlük yaşamı kolaylaştırmayı, komplikasyonları azaltmaya katkı sağlamayı ve kişinin anlamlı aktivitelerine katılımını desteklemeyi amaçlayan planlı çalışmaları kapsar.
Hangi Durumlarda Planlanabilir?
- İnme sonrası
- Parkinson hastalığı
- Multipl skleroz
- Omurilik veya travmatik beyin yaralanması
- Periferik sinir etkilenmeleri
- Diğer ilerleyici ya da edinilmiş nörolojik durumlar
Programın kapsamı hastalığın evresi, tıbbi durum ve kişinin hedeflerine göre farklılaşır.
İşlevsel Etkilenmeler
Kas zayıflığı, istemsiz kas aktivitesi, denge kaybı, yürüme güçlüğü, koordinasyon değişikliği, ağrı, yorgunluk ve günlük işleri sürdürmede zorlanma görülebilir. Aynı tanıya sahip iki kişinin gereksinimleri farklı olabilir; değerlendirme bireysel yapılır.
Değerlendirme Süreci
Değerlendirmede hareket ve duyu, kas tonusu, denge, yürüme, transferler, üst ekstremite kullanımı, dayanıklılık ve günlük yaşam aktiviteleri incelenebilir. Düşme riski, yardımcı cihaz gereksinimi, ev ortamı ve bakım verenin ihtiyaçları da planlamaya dahil edilebilir.
Egzersiz ve İşlevsel Çalışmalar
Göreve yönelik tekrarlar, kuvvet ve dayanıklılık egzersizleri, denge ve yürüme çalışmaları, üst ekstremite kullanımı ve günlük yaşam uygulamaları kişinin kapasitesine göre planlanabilir. Tekrar, yoğunluk ve dinlenme aralıkları yorgunluk, güvenlik ve tıbbi durum gözetilerek ayarlanır.
Nöroplastisite, sinir sisteminin deneyim ve öğrenmeyle değişebilme özelliğidir; ancak sonuçların düzeyi ve süresi kişiden kişiye değişir. Kesin işlev kazanımı vaat edilemez.
Günlük Yaşam ve Güvenlik
- Düşme riskine göre ev ve çevre düzenlemesi yapmak
- Yardımcı cihazları önerilen biçimde kullanmak
- Yorgunluğu dikkate alarak aktivite ve dinlenmeyi dengelemek
- Cilt, eklem hareketi ve basınç bölgelerini düzenli izlemek
- Bakım veren eğitimini sürece dahil etmek
Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?
Yüzde kayma, bir kolda veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma, konuşma bozukluğu, ani denge kaybı veya alışılmadık şiddetli baş ağrısı inme belirtisi olabilir; acil yardım çağrılmalıdır. Yeni bilinç değişikliği, nöbet, ani yutma veya solunum güçlüğü de acil değerlendirme gerektirir.
Bilgilendirme Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, muayene veya kişiye özel sağlık önerisinin yerine geçmez. Nörolojik rehabilitasyon, hekim ve ilgili sağlık profesyonellerinin koordinasyonuyla kişinin tıbbi durumu ve hedeflerine göre planlanmalıdır.
Kaynaklar
- World Health Organization (WHO), Rehabilitation in health systems.
- Winstein CJ ve ark. Guidelines for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery. American Heart Association/American Stroke Association.